18 Nisan 2018 Çarşamba

İstatistik Temel Kavramları (istatistik ders notları)


İSTATİSTİKTE KULLANILAN TEMEL KAVRAMLAR


istatistik ders notlari


İstatistik: Birimlerin ya da bireylerin sayılabilir, tartılabilir ve ölçülebilir özellikleri ile ilgili bilgilerin yani verilerin toplanması; toplanan verilerin açık ve anlaşılır biçimde tablo ve grafiklerle gösterilmesi; verilerin alındığı grup ya da topluluğu özet olarak belirtilen değerlerin hesaplanması, verilerin analizi ve yorumlanması, uygun kararlar alınması ve genellemeler yapılması ile uğraşan bir bilim dalıdır.

Birim: Hakkında bilgi edinmek istenilen canlı, cansız varlıklar veya olaylar ve olguların her birine birim denir. Örneğin;
            *Öğrenci başarısı ile ilgilenildiğinde, birim: öğrenci,
            *Aile büyüklüğü ile ilgilenildiğinde, birim: ailedir.

Anakütle (Kütle, Evren, Popülasyon, Yığın): Belirli bir özelliği gösteren, bilinen canlı ve cansız birimlerin oluşturduğu topluluğa anakütle adı verilir. İncelenen olaya konu olan tüm birimlerin ortak özelliklere sahip olması gerekir. Örneğin;
            *Anadolu Üniversitesi’nde okuyan kız öğrenci anakütlesi,
            *Türkiye’deki maden ocakları anakütlesi gibi…

Sonlu Anakütle: Birimleri sayılabilen anakütlelere sonlu anakütle denir. Örneğin, bir ülkenin nüfusu, bir bölgedeki fabrikalar sonlu anakütle niteliğindedir.

Sonsuz Anakütle: Birimleri sayılamayan anakütlelere sonsuz anakütle denir. Örneğin, bir ülkedeki balıklar, kelebekler, karıncalar…

Değişken: Birimlerin sahip oldukları ve birbirlerinden ayırt edilmelerini sağlayan özelliklere değişken adı verilir. Örneğin; herhangi bir anaokulu öğrencisi birim olarak ele alınsın. Bu öğrencinin incelemelerde kaydedilen değişkenleri arasında boyu, kilosu, saç rengi, göz rengi gibi özellikleri birer değişkendir.

Nicel (Kantitatif) Değişken: Belli bir değişkenin ortaya çıkış biçimi rakamla ifade edilebiliyorsa, bu değişkene nicel değişken denir. Nicel değişkenler ölçme, tartma ya da özelliğine göre sıralama sonucunda belirlenir. Kesikli (sürekli olmayan) ve kesikli olmayan (sürekli) değerler alırlar. Örneğin; hava sıcaklığı, boy uzunluğu, ağırlık, yaş…

Nitel (Kalitatif) Değişken: Belli bir değişkenin ortaya çıkış biçimi rakamla ifade edilebiliyorsa, bu değişkene nitel değişken adı verilir. Nitel değişkenler sayılma ya da sıralama sonucunda belirlenir. Kesikli (sürekli olmayan) değerler alırlar. Örneğin; göz rengi, cinsiyet, medeni hal…

Kesikli Değişken: Alacağı değerler tam sayı olarak belirlenebilen değişkendir. Genellikle nitel değişkenlerin çoğunluğu kesikli değişken özelliği gösterir.

Sürekli Değişken: Sayı doğrusu üzerinde kesirli ondalık sayılar halinde ifade edilebilen değişkendir. Dolayısı ile nicel değişkenler sürekli değişken özelliği gösterir.

Örneklem: Bir anakütledeki bütün birimlere ulaşılamadığında, anakütleyi temsil etmek üzere daha az sayıda birim alarak oluşturulan alt kümeye örneklem denir. İyi bir örneklem anakütle ile aynı özellikleri taşımalıdır.

Parametre: Herhangi bir değişken incelenirken, anakütledeki bütün birimlerin ele alınması sonucunda hesaplanan sayısal ya da oransal değerlere parametre denir. Örneğin; Türkiye’de demir rezervi ortalaması 1960’larda 17.2 milyon ton iken, 2008’de 19.2 milyon tondur. Bu bir parametredir.

İstatistik: Anakütleyi temsil eden örneklemlerden alınan verilere göre hesaplanan değerlere istatstik denir.

Örnekleme: Bir araştırmacı tüm anakütleye ulaşamadığında örneklem seçer. Bu örneklem seçme işine örnekleme adı verilir.

Ölçme: Birimlerin sahip olduğu özelliklerin derecesinin belirlenerek, sonuçların sayısal olarak ifade edilmesine ölçme denir. Gözlem ya da deney sonucunda elde edilen verilerin nicel olarak belirtilmesi amacıyla ölçmeye başvurulur. Ölçmede bir tanımlama söz konusudur ve ölçmenin hangi ölçek ile yapılarak değerlendirildiği önemlidir.

Ölçek Kavramı; ölçmeye konu olan özelliklerin sınıflanması, sıralanması, derecelenmesi ya da miktar ve derecelerinin belirlenebilmesi için uyulması gereken kurallarla kısıtlamaları belirleyen ölçme aracı olarak tanılanır.

Sınıflayıcı Ölçek: Birimlerin sahip oldukları özelliklere ilişkin olarak belli sınıflara ayrılmasında kullanılan ölçek türüdür. Örneğin; cinsiyet sınıflaması veya hastaneye başvuran hastaların rahatsızlıklarına göre sınıflandırılması…

Sıralayıcı Ölçek: Birimlerin sahip oldukları özellik sayısı ya da derecesi bakımından sıraya dizilmesinde kullanılan ölçek türüdür. Örneğin; bir market çalışanlarının yönetim katından en alt kademeye kadar sıralanması.

Aralıklı Ölçek: Sıralayıcı ölçekten temel farkı ölçümün bir başlangıç, bir bitiş noktasının olması ve ilgili bir ölçü biriminin kullanılmasıdır. Bu başlangıç ve bitiş noktalarının bulunmasından dolayı ölçek, aralıklı ölçek adını almıştır. Örneğin; sıcaklık ölçüleri…

Oransal Ölçek: Ölçüm sonuçları, hem sınıflayıcı, hem sıralayıcı, hem de aralıklı ölçeklerin özelliklerini taşıyor, aynı zamanda bu sonuçların oranları da hesaplanabiliyor ise, kullanılabilecek en iyi ölçek oransal ölçektir. Oransal ölçeğin aralıklı ölçekten en önemli farkı; sabit bir başlangıç noktasının olmasıdır. En temel oransal ölçekler uzunluk ve ağırlık ölçüleridir.

Veri: Gözlem değerlerinin toplandığı ilk haline denir.

Sınıflandırma: Benzer özellikler gösteren ve aynı niteliklerde olan verilerin bir araya toplanması, gruplara ayrılarak kolayca bilgi edinilebilir şekle getirilmesine denir.

Frekans (Sıklık): Değişkenlerin farklı düzeylerinin kaçar kez tekrarlandığını gösteren sayılara frekans denir.


EmojilerEmojiler